ناكامی ايده شهرهای جديد در نوار ساحلی جنوب

توزيع نامناسب جمعيت در سواحل جنوب كشور مخاطرات زيادي به وجود آورده است، براي همين هم چند سالي است نيروي دريايي ارتش، شركت عمران و بهسازي وزارت راهوشهرسازي براي ورود به اين مناطق يا ساخت شهرهاي جديد پيش قدم شدهاند و دولت نيز قصد دارد در آينده نزديك يك ميليون نفر را در اين مناطق اسكان دهد اما مديركل دفتر فني و اجرايي شركت عمران شهرهاي جديد ميگويد: «به دليل شرايط نامناسب آب و هوايي و نبود امكانات كافي شهرهاي جديد تاكنون موفقيت چنداني كسب نكرده است.»

به گزارش ایران جیب به نقل از تعادل، فقر جمعيتي در جنوب كشور موضوع تازهيي نيست. طبق آمارهاي رسمي در سال 85 جمعيت استان سيستان و بلوچستان تنها 3.33درصد جمعيت كل كشور بوده است كه در سال 90 اين رقم به 3.35درصد رسيده است. اين نسبت جمعيتي در منطقه جنوب شرقي كشور نگراني زيادي را براي مسوولان رقم زده است تا جايي كه بر آن شدند، براي اصلاح توزيع جمعيتي در مناطق مختلف كشور به سمت و سوي ساخت شهرهاي جديد روي بياورند، البته تاكنون هم هيچ موفقيتي در اين زمينه كسب نشده است. ابراهيم نظري نيا، مديركل دفتر فني و اجرايي شركت عمران شهرهاي جديد در اين باره به «تعادل» ميگويد: در حال حاضر در نوار جنوبي شهرهاي استان بوشهر و هرمزگان با فقر جمعيتي مواجه هستيم اگر چه تلاشهاي زيادي انجام شد تا با ساخت شهرهاي جديد در اين مناطق اين فقر جمعيتي را جبران كنيم اما متاسفانه به دليل شرايط نامناسب آب و هوايي و نبود امكانات كافي شهرهاي جديد تاكنون موفقيت چنداني كسب نكرده است تا جايي كه حتي مردم از اجراي پروژه مسكن مهر در اين مناطق استقبالي نكردند. از سوي ديگر، همواره مراكز استانها امكانات بهتري داشتهاند بنابراين مردم ترجيح دادهاند تا به جاي زندگي در شهرهاي جديد كه شرايط مناسب زيرساختي ندارند در مناطق بهتري زندگي كنند كه سرريز جمعيتي هم ندارند. در شرايطي كه مناطق شهري استانهاي جنوبي كشور جزو بخشهاي محروم كشور هستند بهطور قطع شرايط شهرهاي جديد بسيار نامناسبتر خواهد بود. در اين صورت، طبيعي است كه مردم به جاي شهرهاي جديد، شهرهاي بزرگتر را انتخاب ميكنند با توجه به اينكه آلودگي هوا و ترافيك هم در اين مناطق وجود ندارد.

از گذشته تاكنون توزيع جمعيت در ايران به شكل ناهمگوني بوده است بهطوري كه برخي مناطق داراي تراكم زياد و برخي نواحي ديگر نيز خالي از جمعيت يا كم تراكم بوده است. آب و هوا يكي از مهمترين عوامل موثر بر توزيع جمعيت در ايران است و قسمت پهناوري از ايران نيز تحت تاثير آب و هواي گرم و خشك است. بنابراين همواره ريزشهاي جوي و دسترسي به آب نقش مهمي در تراكم جمعيت و پيدايش كانونهاي روستايي و شهري داشته است. عوامل انساني نيز نقش مهمي در تراكم بيش از حد جمعيت در برخي نواحي داشته اند؛ به عنوان مثال، تهران با دارا بودن صنايع بزرگ مصرفي كشور نخستين قطب صنعتي كشور است كه جمعيت 10 تا 12ميليون نفري را در خود جاي داده است.

كاهش امنيت در شهرهاي خالي

يكي از مهمترين نگرانيها درباره محلهها، مناطق و شهرهاي خالي از سكنه، مشكلات امنيتي است كه بارها نيز از سوي مسوولان نظامي و انتظامي، استاندار يا وزير راهوشهرسازي مطرح شده است. اكنون نيز نظري نيا، همين نگرانيها را عنوان ميكند و ميگويد: معمولا وقتي شهر جديدي ساخته ميشود و در جذب جمعيت ناكام ميماند، يكسري اتفاقات نا مناسب ممكن است در آنجا رخ دهد و شهرها را به مراكز فساد تبديل كند. مسلما وقتي جمعيتي وجود نداشته باشد ضريب امنيت كاهش مييابد و ضريب امنيت پايين هم پيش زمينه انواع آسيبهاي اجتماعي از جمله جنايت و زورگيري است. نمونه آن حتي در محلات خلوت شهرهاي مختلف نيز اتفاق افتاده است.

رسالت شهرهاي جديد

براي اينكه شهرهاي جديد نه تنها در مناطق جنوبي كشور كه در همه نقاط بتواند به موفقيت دست يابد چه بايد كرد؟ اين سوالي است كه اين مقام مسوول دولتي در پاسخ به آن ميگويد: بايد امكانات زيادي را در اين شهرها ايجاد كرد. چون رسالت شهرهاي جديد تنها ساخت و ساز در حوزه مسكن نيست، در واقع بايد سياست و دغدغه اصلي در اين مناطق، شهرسازي باشد به اين معنا كه مدرسه، مسجد، نانوايي، مراكز تفريحي، ورزشي، رفاهي و تجاري در حيطه خدمات روبنايي و زيربنايي بايد براي آنها در نظر گرفته شود. مطمئنا وقتي اين امكانات در هر شهر و منطقهيي از كشور فراهم شود، جمعيت را جذب خواهد كرد.

اميد دولت براي پر كردن مناطق خالي

البته اكنون شركت عمران شهرهاي جديد 18شهر جديد در مناطق مختلف كشور در دست ساخت دارد كه 4 مورد آن در مناطق جنوبي ازجمله سيستان، بوشهر و بندرعباس است. تمركز مكانيابي شهرهاي جديد اغلب روي سواحل خليج فارس و مكران است چون از نظر حوزه سكونت، اين مناطق خالي از سكنه هستند؛ در قسمت شمالي خليج فارس و درياي عمان با آنكه بارگذاري صنعتي خيلي بالايي صورت گرفته اما جمعيتي در آن منطقه وجود ندارد.

محسن نريمان، معاون وزير راهوشهرسازي و مديرعامل شركت مادرتخصصي عمران شهرهاي جديد نيز در آخرين سخنان خود از طراحي چهار شهر جديد در منطقه مكران و سواحل درياي عمان خبر داد و گفت: با سرمايهگذاريهاي زيربنايي و تامين زيرساختهاي لازم منطقه مكران و سواحل درياي عمان در آينده به منطقه جذاب جمعيتي تبديل ميشود با توجه به اينكه مناطق ساحلي جنوب به قطب انرژي كشور تبديل شده است. طرحهاي زيرساختي لازم شهرهاي جديد در منطقه مكران، سواحل درياي عمان و خليج فارس با همكاري وزارت مسكن و شهرسازي و مشاركت انبوهسازان اجرا خواهد شد. دريادار سياري، فرمانده نيروي دريايي ارتش نيز چندي پيش از توسعه شهركسازي در سواحل مكران براي استقرار نظاميان نيروي دريايي ارتش به همراه خانوادههايشان خبر داد و گفت: نيروي دريايي ارتش براي فرهنگسازي دريايي در ميان اقشار مختلف جامعه اقدامات گستردهيي انجام داده كه شامل گامبرداري در راستاي ارتقاي فرهنگ دريايي، پيشرفت اقتصادي سواحل مكران، گسترش حوزه امنيت دريايي با ورود به آبهاي آزاد منطقه از جمله بابالمندب در غرب و اقيانوس هند در شرق درياي عمان، همكاري گسترده با وزارت آموزش و پرورش براي گنجاندن دروس مرتبط با دريا در كتب درسي و راهاندازي هنرستانهاي دريايي در سواحل مكران، اجراي برنامههاي منظم بازديد دانشآموزان و فرهنگيان از سواحل سيستان و بلوچستان، حضور در دانشگاهها و سخنراني براي دانشجويان در زمينه توجه به توسعه علوم دريامحور، برگزاري دو همايش توسعه سواحل مكران در سالهاي ۹۱ و ۹۳، توسعه سازههاي دريايي در سواحل مكران و تغيير ديدگاه توسعه جنوب كشور از خوزستان و هرمزگان به سواحل سيستان و بلوچستان با محوريت مكران است.

جنوب ايران قطب انرژي دنيا

با توجه به اينكه 65درصد ذخاير معدني كشور به مناطق جنوب شرقي اختصاص دارد، بنابراين امنيت و ارزش اين منطقه بايد بيش از پيش مد نظر قرار گيرد. اسحاق جهانگيري، معاون اول رييسجمهور نيز چندي پيش در اين باره گفت: ايران يك امتياز ويژه دارد و آن 2900كيلومتر مرز دريايي و 5800كيلومتر خط ساحلي در خليج فارس، درياي عمان و درياي خزر است. همچنين به تنگههاي مهم و استراتژيك دريايي دسترسي دارد. خليج فارس مركز و منبع اصلي انرژي دنياست و دولت بايد از مخازن و منابع در دريا استفاده كند. از اين رو، در اين حوزه بايد صدها ميليارد سرمايهگذاري شود. او ميافزايد: اهميت سواحل مكران براي مردم جا نيفتاده است. درحاليكه مكران سواحلي در آبهاي آزاد با بهترين شرايط دريايي است و كشورهاي مختلفي از جمله هند و چين نيازمند اين هستند تا ما اجازه دهيم به اين سواحل بيايند و بندر كوچكي در آن داشته باشند.

در راستاي توسعه سواحل مكران از دوستان دولت خواستيم طرح جامعي در اين خصوص تهيه كنند كه در هفتههاي پيش اين طرح را ارائه دادند. در اين طرح بنا شده يك ميليون جمعيت در سواحل مكران سكونت داشته باشند و قطبهاي مهم صنعتي در اين سواحل ايجاد شوند.